بهترین زمان برای شروع یادگیری زبان دوم در کودکان چه سنی است؟

پژوهش‌های علمی یک سن واحد و قطعی را به‌عنوان «بهترین زمان» برای شروع یادگیری زبان دوم معرفی نمی‌کنند. با این حال، یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهند که سن شروع می‌تواند بر یادگیری زبان اثرگذار باشد و در کنار آن، میزان مواجهه و استفاده از زبان نیز نقش مهمی در پیشرفت کودکان دارد.

یکی از پرسش‌های رایج والدین این است که کودک از چه سنی باید یادگیری زبان دوم را آغاز کند. برخی معتقدند آموزش زبان باید از سال‌های بسیار ابتدایی زندگی شروع شود و برخی دیگر ترجیح می‌دهند کودک ابتدا در زبان مادری خود پیشرفت کند.

اما بررسی پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد که پاسخ این پرسش به سادگی تعیین یک عدد مشخص نیست. پژوهشگران تأکید دارند که برای بررسی موفقیت در یادگیری زبان دوم، باید علاوه بر سن شروع، عوامل دیگری مانند میزان تماس با زبان و فرصت استفاده از آن را نیز در نظر گرفت.

آیا برای یادگیری زبان دوم یک «سن طلایی» وجود دارد؟

یکی از بزرگ‌ترین مطالعات انجام‌شده در زمینه یادگیری زبان دوم در سال ۲۰۱۸ منتشر شد. در این پژوهش، داده‌های ۶۶۹ هزار و ۴۹۸ نفر مورد بررسی قرار گرفت.

پژوهشگران با استفاده از این داده‌ها تلاش کردند رابطه میان سن شروع یادگیری زبان، سن فعلی افراد و میزان تجربه آنها در استفاده از زبان را بررسی کنند.

نتایج این مطالعه نشان داد که توانایی یادگیری برخی جنبه‌های زبان، از جمله دستور زبان، در سال‌های کودکی و نوجوانی در سطح بالایی قرار دارد و الگوی تغییر این توانایی با افزایش سن تدریجی است، نه یک تغییر ناگهانی در یک سن مشخص.

بر اساس مدل ارائه‌شده در این پژوهش، ظرفیت یادگیری دستور زبان تا حدود ۱۷ سالگی در سطح بالایی باقی می‌ماند و پس از آن روند کاهش تدریجی مشاهده می‌شود. با این حال، پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این یافته نباید به این معنا تفسیر شود که افراد پس از این سن دیگر قادر به یادگیری زبان نیستند.

این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که سن شروع یادگیری می‌تواند در رسیدن به سطوح بسیار بالای مهارت، به‌ویژه مهارتی نزدیک به عملکرد افراد بومی، اهمیت داشته باشد.

آیا هرچه کودک زودتر شروع کند، نتیجه همیشه بهتر است؟

پاسخ پژوهش‌ها به این پرسش نیز کاملاً ساده و مطلق نیست.

یک پژوهش منتشرشده در Journal of Child Language، یادگیری زبان دوم هلندی را در دو گروه از کودکان انگلیسی‌زبان بررسی کرد: کودکانی که از سن یک تا سه سالگی در معرض زبان دوم قرار گرفته بودند و کودکانی که مواجهه آنها با زبان دوم از سن چهار تا هفت سالگی آغاز شده بود.

این پژوهش در حوزه‌هایی مانند واژگان و برخی جنبه‌های دستور زبان، تفاوت معناداری بین این دو گروه پیدا نکرد. در بسیاری از حوزه‌های بررسی‌شده، میزان فعلی مواجهه کودک با زبان دوم عامل مهم‌تری در ارتباط با عملکرد کودکان بود.

به بیان دیگر، این یافته نشان می‌دهد که صرف شروع یادگیری در سن پایین‌تر، به‌تنهایی موفقیت بیشتر را تضمین نمی‌کند و میزان تماس واقعی کودک با زبان نیز اهمیت زیادی دارد.

سن شروع مهم است، اما تنها عامل نیست

نتایج این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که هنگام پاسخ دادن به پرسش «بهترین سن برای یادگیری زبان دوم چیست؟» نباید تنها به سن کودک توجه کرد.

برای مثال، تفاوت قابل توجهی وجود دارد میان کودکی که از سن پایین به‌طور مستمر و معنادار با یک زبان در ارتباط است و کودکی که تنها برای مدت کوتاهی در هفته در معرض آن زبان قرار می‌گیرد.

پژوهش‌های مربوط به یادگیری زبان دوم نشان می‌دهند که میزان و شرایط مواجهه با زبان باید در کنار سن شروع مورد توجه قرار گیرند. بنابراین، نمی‌توان تنها بر اساس پایین بودن سن کودک پیش‌بینی کرد که او الزاماً در آینده موفقیت بیشتری در یادگیری زبان خواهد داشت.

پس بهترین زمان برای شروع چه زمانی است؟

بر اساس یافته‌های موجود، شاید دقیق‌ترین پاسخ این باشد که علم هنوز یک سن واحد را به‌عنوان بهترین زمان برای همه کودکان تعیین نکرده است.

با این حال، کودکی و نوجوانی دوره‌های مهمی برای یادگیری زبان هستند و شروع یادگیری در این دوره‌ها می‌تواند فرصت بیشتری برای کسب تجربه و مواجهه طولانی‌مدت با زبان فراهم کند.

در عین حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که شروع بسیار زودهنگام به‌تنهایی کافی نیست. کودک باید فرصت واقعی و مستمر برای شنیدن، درک و استفاده از زبان داشته باشد.

بنابراین، والدینی که قصد دارند فرزندشان زبان دوم یاد بگیرد، بهتر است علاوه بر سن شروع، به عواملی مانند استمرار یادگیری و میزان مواجهه کودک با زبان نیز توجه کنند.

جمع‌بندی

شواهد علمی موجود از این نتیجه حمایت می‌کنند که یک سن جادویی یا عدد مشخص به‌عنوان بهترین زمان برای شروع یادگیری زبان دوم برای همه کودکان وجود ندارد.

سن شروع می‌تواند بر یادگیری زبان تأثیر داشته باشد و شروع در دوران کودکی فرصت بیشتری برای تجربه و استفاده طولانی‌مدت از زبان فراهم می‌کند. با این حال، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که میزان مواجهه کودک با زبان نیز عامل مهمی است و صرف شروع در سن پایین‌تر، به‌تنهایی تضمین‌کننده نتیجه بهتر نیست.

در نتیجه، به جای تمرکز صرف بر این پرسش که «کودک از چه سنی باید زبان یاد بگیرد؟»، شاید پرسش دقیق‌تر این باشد که «کودک تا چه اندازه و با چه کیفیتی فرصت مواجهه و استفاده از زبان دوم را دارد؟»

منابع علمی

Hartshorne, J. K., Tenenbaum, J. B., & Pinker, S. (2018).
A critical period for second language acquisition: Evidence from 2/3 million English speakers.
Cognition, 177, 263–277.
DOI: 10.1016/j.cognition.2018.04.007

Unsworth, S. (2016).
Early child L2 acquisition: Age or input effects? Neither, or both?
Journal of Child Language, 43(3), 608–634.
DOI: 10.1017/S030500091500080X